รูปแบบธุรกิจมีกี่แบบ แต่ละแบบเสียภาษีต่างกันอย่างไร

ก่อนที่จะเริ่มธุรกิจหรือจะขยายกิจการ มีคำถามหนึ่งที่ต้องตอบให้ได้ก่อน นั่นคือ "ธุรกิจของเราควรอยู่ในรูปแบบไหน?"

รูปแบบธุรกิจที่เลือกมีผลต่อชีวิตการทำธุรกิจหลายด้านพร้อมกัน ทั้งความรับผิดชอบทางกฎหมาย การระดมทุน การจัดการภายใน และที่สำคัญที่สุดคือ ภาระภาษีที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจทุกรูปแบบให้ชัดเจน

ธุรกิจแบบบุคคลธรรมดา

รูปแบบนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ง่ายที่สุด ไม่ต้องจดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เปิดได้เลยทันที

เจ้าของคนเดียว (Sole Proprietorship)

นี่คือรูปแบบที่พ่อค้าแม่ค้าออนไลน์ เจ้าของร้านขนาดเล็ก หรือฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่ใช้อยู่ ข้อดีคือเรียบง่าย ตัดสินใจเองได้ทั้งหมด ไม่มีขั้นตอนจดทะเบียนซับซ้อน

ข้อเสียที่ต้องระวังคือ เจ้าของและธุรกิจเป็นบุคคลคนเดียวกันในทางกฎหมาย ถ้าธุรกิจมีหนี้ ทรัพย์สินส่วนตัวก็อาจถูกยึดได้ด้วย

ภาษีที่ต้องเสีย: รายได้จากธุรกิจถือเป็นเงินได้ส่วนตัว ยื่นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาปีละครั้ง อัตราภาษีแบบขั้นบันไดตั้งแต่ 0% ถึง 35% ขึ้นอยู่กับรายได้สุทธิ

ห้างหุ้นส่วนสามัญ (ที่ไม่จดทะเบียน)

คนตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปมาทำธุรกิจร่วมกัน แบ่งกำไรและรับผิดชอบหนี้ร่วมกัน ถ้าไม่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล ห้างหุ้นส่วนนี้ถือเป็นบุคคลธรรมดาในทางภาษี

ต้องบอกตรง ๆ ว่ารูปแบบนี้ไม่นิยมใช้แล้ว เพราะมีปัญหาเรื่องภาษีซ้ำซ้อนและความรับผิดชอบที่ไม่มีขีดจำกัด

คณะบุคคล

คือกลุ่มบุคคลที่ตกลงทำกิจกรรมร่วมกันและมีรายได้ร่วมกัน แต่ไม่ถึงขั้นเป็นห้างหุ้นส่วน ปัจจุบันรูปแบบนี้เสียภาษีซ้ำซ้อนและไม่ค่อยมีประโยชน์อีกต่อไปแล้ว

ธุรกิจแบบนิติบุคคล

รูปแบบนิติบุคคลต้องจดทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า และมีสถานะเป็น "บุคคลตามกฎหมาย" แยกต่างหากจากเจ้าของ

ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.)

เป็นรูปแบบที่มีหุ้นส่วน 2 ประเภท:

• หุ้นส่วนไม่จำกัด: รับผิดชอบหนี้ไม่มีขีดจำกัด
• หุ้นส่วนจำกัด: รับผิดชอบหนี้เพียงเท่าที่ลงทุน

เหมาะสำหรับธุรกิจขนาดเล็กที่ต้องการสถานะนิติบุคคลแต่ยังไม่พร้อมจดทะเบียนบริษัท ค่าใช้จ่ายในการจดทะเบียนถูกกว่าบริษัท

ภาษีที่เสีย: ภาษีเงินได้นิติบุคคลในอัตรา 20% ของกำไรสุทธิ (หรืออัตราลดหย่อนสำหรับ SMEs)

บริษัทจำกัด (บจ.)

นี่คือรูปแบบที่นิยมมากที่สุดสำหรับธุรกิจที่ต้องการความน่าเชื่อถือและวางแผนระยะยาว ต้องมีผู้ก่อการอย่างน้อย 2 คน (ลดจาก 3 คน ตั้งแต่กุมภาพันธ์ 2566) ทุนแบ่งเป็นหุ้น ผู้ถือหุ้นรับผิดชอบหนี้เพียงเท่าที่ลงทุน

ข้อดีหลัก: ความน่าเชื่อถือสูง เข้าถึงแหล่งเงินกู้ได้ง่ายกว่า ยืดหยุ่นในการระดมทุน และแยกทรัพย์สินส่วนตัวออกจากธุรกิจได้ชัดเจน

ภาษีที่เสีย: ภาษีเงินได้นิติบุคคล 20% ของกำไรสุทธิ

เปรียบเทียบภาษีระหว่างบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล

นี่คือคำถามที่เจ้าของกิจการถามบ่อยที่สุด "แบบไหนเสียภาษีน้อยกว่ากัน?"

คำตอบขึ้นอยู่กับรายได้และรายจ่ายของกิจการ แต่หลัก ๆ มีดังนี้:

บุคคลธรรมดาได้เปรียบเมื่อ:

• รายได้น้อย (อัตราภาษีต่ำสุดของขั้นบันไดต่ำกว่า 20%)
• ค่าใช้จ่ายหักเหมาได้ 60% ช่วยลดฐานภาษีได้มาก
• ไม่ต้องจ่ายค่าทำบัญชีและตรวจสอบบัญชี

นิติบุคคลได้เปรียบเมื่อ:

• กำไรสูง (อัตรา 20% ต่ำกว่าอัตราภาษีบุคคลในขั้นบนที่อาจถึง 30-35%)
• สามารถหักค่าใช้จ่ายได้ตามจริงมากกว่า
• เจ้าของดึงเงินออกมาเป็นเงินเดือน (ซึ่งหักเป็นค่าใช้จ่ายของบริษัทได้)
• SMEs ที่กำไรไม่ถึง 300,000 บาท ได้รับยกเว้นภาษีนิติบุคคล

ตัวอย่างเปรียบเทียบ

สมมติว่ากำไรสุทธิหลังหักค่าใช้จ่ายแล้ว 1,000,000 บาทต่อปี:

แบบบุคคลธรรมดา:

• เงินได้สุทธิหลังหักลดหย่อนต่าง ๆ สมมติ = 800,000 บาท
• ภาษีที่ต้องจ่ายตามขั้นบันได = ประมาณ 120,000-150,000 บาท (อัตราเฉลี่ยประมาณ 15-18%)

แบบนิติบุคคล SMEs:

• กำไรสุทธิ 1,000,000 บาท
• ภาษี: 300,000 × 0% + 700,000 × 15% = 105,000 บาท

ตัวเลขจริงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย รับรองเลยว่าต้องคำนวณให้ละเอียดก่อนตัดสินใจ ไม่มีคำตอบตายตัว

ปัจจัยอื่นที่ต้องพิจารณา

ต้นทุนการบริหาร

นิติบุคคลต้องมีต้นทุนการบริหารเพิ่มเติม ได้แก่ค่าทำบัญชีรายปี ค่าตรวจสอบบัญชีโดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) ค่าจดทะเบียนต่าง ๆ ซึ่งรวมกันอาจ 30,000-100,000 บาทต่อปีขึ้นไป แล้วแต่ขนาดกิจการ

ความน่าเชื่อถือทางธุรกิจ

บริษัทจำกัดมีความน่าเชื่อถือสูงกว่าในสายตาของคู่ค้าและสถาบันการเงิน ถ้าต้องการกู้เงินหรือทำสัญญาใหญ่ ๆ การเป็นนิติบุคคลได้เปรียบ

ความยืดหยุ่นในการดึงเงินออก

บุคคลธรรมดาดึงเงินออกได้อิสระ แต่นิติบุคคลต้องทำผ่านช่องทางที่ถูกต้อง คือเงินเดือน หรือเงินปันผล ซึ่งแต่ละแบบมีภาษีที่ต่างกัน

MooMoo Next รองรับทั้งบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล

MooMoo Next ออกแบบมาให้รองรับทั้งเจ้าของร้านที่เป็นบุคคลธรรมดาและธุรกิจที่จดทะเบียนเป็นบริษัท ไม่ว่าจะอยู่รูปแบบไหน ระบบช่วยสรุปรายได้ ค่าใช้จ่าย และคำนวณภาษีที่ต้องจ่ายได้อย่างถูกต้อง ทำให้การตัดสินใจเปลี่ยนรูปแบบธุรกิจในอนาคตทำได้ง่ายขึ้น เพราะมีข้อมูลทางการเงินที่ชัดเจน

สรุป

ไม่มีรูปแบบธุรกิจไหนที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน ทางเลือกที่ดีคือการพิจารณาจากขนาดและลักษณะของธุรกิจ กำไรที่คาดการณ์ ความต้องการด้านความน่าเชื่อถือ และความพร้อมในการจัดการเอกสาร

ถ้ายังเพิ่งเริ่ม รายได้ไม่มาก เริ่มแบบบุคคลธรรมดาก่อนก็ไม่ผิด แต่เมื่อธุรกิจเติบโต กำไรเพิ่ม การพิจารณาเปลี่ยนเป็นนิติบุคคลอาจประหยัดภาษีได้มาก สิ่งสำคัญคืออย่ารอช้า วางแผนล่วงหน้าดีกว่าแก้ทีหลัง

MoomooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก