ศัพท์บัญชีหมวดงบการเงิน ที่เจ้าของร้านต้องรู้

ลองนึกดูว่า — ถึงเวลาคุยกับนักบัญชีหรืออ่านรายงานทางการเงิน แล้วเจอคำว่า "งบทดลอง" หรือ "กระแสเงินสดจากการดำเนินงาน" — แล้วงง อยู่ในหัวหรือเปล่า?

ไม่ต้องอาย เพราะส่วนใหญ่เจ้าของร้านเรียนรู้เรื่องนี้จากประสบการณ์มากกว่าจากห้องเรียน วันนี้จะรวมศัพท์บัญชีหมวดงบการเงินที่ต้องรู้ อธิบายแบบเพื่อนคุยกัน ไม่มีภาษาวิชาการซับซ้อน

1. งบกำไรขาดทุน (Income Statement)

รายงานที่บอกว่า ในช่วงเวลานั้น ธุรกิจทำเงินได้เท่าไหร่ หรือขาดทุนเท่าไหร่

สูตรง่าย ๆ:

รายได้ − ต้นทุนสินค้า − ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน − ดอกเบี้ย − ภาษี = กำไรสุทธิ (หรือขาดทุนสุทธิ)

งบนี้บอกว่า "ร้านกำไรหรือเจ๊ง" ในช่วงเดือน ไตรมาส หรือปีนั้น

2. งบแสดงฐานะการเงิน หรือ งบดุล (Balance Sheet)

รายงานที่บอกว่า ณ วันที่นั้น ธุรกิจมีอะไรบ้าง เป็นหนี้เท่าไหร่ และเจ้าของมีส่วนแบ่งเท่าไหร่

สูตร:

สินทรัพย์ = หนี้สิน + ส่วนของเจ้าของ

สินทรัพย์ = ทรัพยากรทั้งหมดของบริษัท เช่น เงินสด สต๊อกสินค้า ลูกหนี้ รถ เครื่องจักร

หนี้สิน = สิ่งที่บริษัทต้องจ่าย เช่น เจ้าหนี้การค้า เงินกู้ยืม ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย

ส่วนของเจ้าของ = สินทรัพย์ที่เหลือหลังหักหนี้สินทั้งหมดออก นี่คือ "ทรัพย์สมบัติแท้จริง" ของเจ้าของ

พูดง่าย ๆ ก็คือ งบดุลบอกว่า "บริษัทนี้รวยจริงหรือแค่ดูรวย" — ถ้าหนี้เยอะ ส่วนของเจ้าของก็น้อย

3. งบกระแสเงินสด (Cash Flow Statement)

รายงานที่บอกว่า เงินสดเข้าออกบริษัทช่วงนั้นยังไงบ้าง

แบ่งเป็น 3 กิจกรรม:

กิจกรรมดำเนินงาน — เงินสดที่มาจากการขายสินค้า/บริการ รวมถึงค่าใช้จ่ายปกติที่จ่ายออกไป

กิจกรรมลงทุน — เงินที่ใช้ซื้อหรือขายสินทรัพย์ระยะยาว เช่น ซื้อรถ ซื้อเครื่องจักร ลงทุนในหุ้น

กิจกรรมจัดหาเงินทุน — เงินที่มาจากกู้ยืมหรือออกหุ้น รวมถึงจ่ายเงินปันผลหรือคืนเงินกู้

ทำไมต้องมีงบนี้? เพราะกำไรในงบกำไรขาดทุนไม่เท่ากับเงินสดในมือเสมอ บางร้านกำไรบนกระดาษแต่ไม่มีเงินสด — อันนั้นอันตรายมาก งบกระแสเงินสดจะเผยความจริงตรงนี้

4. งบทดลอง (Trial Balance)

รายงานที่รวบรวมยอดคงเหลือของบัญชีทุกรายการในกิจการ ณ วันใดวันหนึ่ง เพื่อพิสูจน์ว่าบันทึกบัญชีถูกต้องตามหลักบัญชีคู่

หลักบัญชีคู่คือ ทุกรายการที่บันทึก จะมีทั้งเดบิตและเครดิต — งบทดลองคือการตรวจว่ายอดเดบิตรวม = ยอดเครดิตรวม

ถ้าไม่เท่ากัน แสดงว่ามีข้อผิดพลาดในการบันทึกบัญชีที่ต้องแก้ก่อนปิดงบ

5. รายงานภาษีซื้อ-ภาษีขาย (VAT Reports)

รายงานรายเดือนที่สรุปข้อมูลใบกำกับภาษี

• รายงานภาษีขาย — บันทึกใบกำกับภาษีที่ออกให้ลูกค้า (VAT ที่เก็บมาได้)
• รายงานภาษีซื้อ — บันทึกใบกำกับภาษีที่ได้รับจากซัพพลายเออร์ (VAT ที่จ่ายออกไป)

ทั้งสองรายงานนี้ใช้คำนวณภาษีมูลค่าเพิ่มในแบบ ภ.พ.30 ที่ต้องยื่นทุกเดือน

ใช้เฉพาะกิจการที่จดทะเบียน VAT (รายได้เกิน 1.8 ล้านบาท/ปี)

ทำไมเจ้าของร้านต้องรู้ศัพท์พวกนี้

ลองนึกดูว่าถ้าต้องขอสินเชื่อธนาคาร หรือหาพาร์ทเนอร์ร่วมทุน — เขาจะถามเรื่องงบการเงินเป็นอย่างแรก ถ้าอ่านไม่ออกหรือไม่รู้ว่าตัวเลขแต่ละอย่างหมายถึงอะไร ก็ยากที่จะตัดสินใจทางธุรกิจได้ดี

แถมยังเสี่ยงโดนนักบัญชีหรือหุ้นส่วนที่ไม่ซื่อสัตย์หลอกได้ง่ายด้วย

สรุปสั้น ๆ

งบ | บอกอะไร | ใช้เมื่อไหร่

งบกำไรขาดทุน | กำไร/ขาดทุนในช่วงเวลา | ดูผลประกอบการรายเดือน/ปี

งบดุล | สินทรัพย์ หนี้สิน ทุน ณ วันที่ | ดูสุขภาพทางการเงินรวม

งบกระแสเงินสด | เงินสดเข้าออก | ตรวจว่ามีเงินหมุนพอไหม

งบทดลอง | ตรวจความถูกต้องของบัญชี | ก่อนปิดงบ

รายงาน VAT | ภาษีซื้อ-ขายรายเดือน | ยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน

ลองอ่านรายงานของร้านตัวเองดูสักครั้ง รับรองว่าจะเห็นภาพธุรกิจชัดขึ้นเยอะ และตัดสินใจได้ดีขึ้นด้วย

MooMooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก