คำนวณภาษีนิติบุคคล กำไรทางบัญชี vs กำไรทางภาษี ต่างกันยังไง

เจ้าของบริษัทหลายคนคิดว่าภาษีนิติบุคคลคำนวณง่าย แค่เอากำไรคูณอัตราภาษีก็จบ แต่จริง ๆ แล้วมีขั้นตอนสำคัญที่ขาดไม่ได้ ถ้าคำนวณผิดจะทำให้ตัวเลขภาษีคลาดเคลื่อน วางแผนการเงินผิดพลาด หรืออาจเสียภาษีเกินความจำเป็น บทความนี้จะพาทำความเข้าใจการคำนวณภาษีนิติบุคคลแบบมืออาชีพ

ทำไมกำไรทางบัญชีกับกำไรทางภาษีถึงไม่เท่ากัน

นี่คือจุดที่หลายคนสับสน กำไรทางบัญชีคือตัวเลขจากงบกำไรขาดทุน ที่นักบัญชีบันทึกตามหลักการบัญชี แต่กำไรทางภาษีคือตัวเลขที่กรมสรรพากรกำหนดให้ใช้คำนวณ ซึ่งมีการบวกกลับหรือหักรายการบางอย่างเพิ่มเติม

ทำให้ตัวเลขทั้งสองไม่ตรงกันเสมอ และเจ้าของบริษัทที่ใช้กำไรทางบัญชีมาคำนวณตรง ๆ มักได้ตัวเลขภาษีที่ผิดพลาด

4 ขั้นตอนคำนวณกำไรทางภาษีที่ถูกต้อง

ขั้นที่ 1: ดูกำไรสุทธิทางบัญชีจากงบกำไรขาดทุน

เริ่มจากตัวเลขกำไรสุทธิ (Net Profit) ในงบกำไรขาดทุน นี่คือตัวเลขตั้งต้นสำหรับการปรับปรุง ยังไม่ใช่ตัวเลขที่ใช้คำนวณภาษีได้ตรง ๆ

ขั้นที่ 2: บวกกลับรายจ่ายต้องห้ามทางภาษี

รายจ่ายต้องห้ามคือรายการที่กรมสรรพากรไม่ยอมรับให้หักเป็นค่าใช้จ่าย แม้นักบัญชีจะบันทึกไว้แล้ว ก็ต้องนำกลับมาบวกเข้าในกำไรสุทธิ

รายจ่ายต้องห้ามที่พบบ่อย:

1. ค่ารับรองที่ไม่เป็นไปตามเงื่อนไข — ค่าเลี้ยงลูกค้าที่ไม่มีหลักฐาน หรือเกินเพดาน 0.3% ของรายได้หรือทุนที่ชำระแล้ว (ไม่เกิน 10 ล้านบาท)
2. เบี้ยปรับและเงินเพิ่มทางภาษี — ค่าปรับจากยื่นภาษีล่าช้าหรือผิดพลาด
3. ภาษีเงินได้นิติบุคคล — ภาษีที่บริษัทจ่ายไปเองในแต่ละรอบ
4. รายจ่ายส่วนตัวของเจ้าของ — ค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่ไม่เกี่ยวกับธุรกิจ
5. รายจ่ายที่ไม่มีหลักฐานผู้รับ — จ่ายไปแต่ไม่มีใบเสร็จหรือชื่อผู้รับ

ขั้นที่ 3: หักรายจ่ายที่ได้สิทธิพิเศษทางภาษี

บางรายการรัฐส่งเสริมให้หักได้มากกว่าที่จ่ายจริง ทำให้ฐานกำไรทางภาษีลดลง

ตัวอย่างรายจ่ายที่หักเพิ่มได้:

• จ้างงานผู้สูงอายุ (60 ปีขึ้นไป): หักได้ 2 เท่าของเงินเดือนจ่ายจริง
• ค่าวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี: หักได้สูงสุด 2-3 เท่า ขึ้นกับเงื่อนไข
• ค่าฝึกอบรมและพัฒนาฝีมือแรงงาน: หักได้ 2 เท่าของค่าใช้จ่ายจริง (ถ้าหลักสูตรได้รับรอง)
• บริจาคให้สถาบันการศึกษา: หักได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด

ขั้นที่ 4: คำนวณกำไรสุทธิทางภาษี แล้วคูณอัตราภาษี

สูตร: กำไรสุทธิทางภาษี = กำไรสุทธิทางบัญชี + รายจ่ายต้องห้าม − รายจ่ายที่หักเพิ่มได้

จากนั้น: กำไรสุทธิทางภาษี × อัตราภาษี = ภาษีที่ต้องชำระ

อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล

บริษัทขนาดใหญ่ทั่วไป: 20% ของกำไรสุทธิทางภาษี

บริษัท SME (ทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท/ปี):

• กำไร 0 - 300,000 บาท: ยกเว้น
• กำไร 300,001 - 3,000,000 บาท: 15%
• กำไรเกิน 3,000,000 บาท: 20%

ตัวอย่างการคำนวณ

กรณี: บริษัท SME กำไรสุทธิทางบัญชี 500,000 บาท มีรายจ่ายต้องห้าม 20,000 บาท และจ้างพนักงานผู้สูงอายุ เงินเดือน 15,000 บาท/เดือน (หักเพิ่มได้ 2 เท่า)

คำนวณ:

1. กำไรทางบัญชี: 500,000 บาท
2. บวกกลับรายจ่ายต้องห้าม: +20,000 บาท
3. หักรายจ่ายพิเศษ: ค่าจ้างผู้สูงอายุ 15,000 × 12 = 180,000 บาท × 2 = 360,000 บาท แต่บันทึกไปแล้ว 180,000 ดังนั้นหักเพิ่ม 180,000 บาท
4. กำไรทางภาษี = 500,000 + 20,000 - 180,000 = 340,000 บาท

คำนวณภาษี (อัตรา SME):

• 300,000 บาทแรก: ยกเว้น
• 340,000 - 300,000 = 40,000 บาท × 15% = 6,000 บาท
• ภาษีที่ต้องจ่าย = 6,000 บาท

เปรียบเทียบ: ถ้าใช้กำไรทางบัญชี 500,000 × 15% = 75,000 บาท — ผิดพลาดมาก

เทคนิคจัดการรายจ่ายต้องห้ามให้ง่ายขึ้น

ปัญหาใหญ่คือการติดตามว่ารายจ่ายไหนเป็นต้องห้าม ไหนหักได้ วิธีที่ดีคือ

1. บอกนักบัญชีให้แท็กรายจ่ายต้องห้ามทุกรายการ — ตอนสิ้นปีจะดึงข้อมูลมาได้ง่าย
2. แยกบัญชีส่วนตัวกับธุรกิจ — รายจ่ายส่วนตัวที่ปนมาเป็นต้องห้ามทั้งหมด
3. เก็บเอกสารค่ารับรองให้ครบ — ต้องมีชื่อผู้รับ วันที่ สถานที่ และวัตถุประสงค์

ทำไมต้องวางแผนภาษีล่วงหน้า

ถ้าไม่คำนวณประมาณการภาษีล่วงหน้า เมื่อถึงเวลายื่นภาษีอาจพบว่า

• เงินสดไม่พอจ่ายภาษี กระทบสภาพคล่อง
• ไม่ได้ใช้สิทธิพิเศษที่มีอยู่ เสียโอกาส
• วางแผนค่าใช้จ่ายผิด เพราะตัวเลขกำไรไม่ตรง

การคำนวณภาษีล่วงหน้าสัก 1-2 ครั้งต่อปี ช่วยให้บริหารเงินสดได้ดีขึ้นมาก

สรุป

การคำนวณภาษีนิติบุคคลที่ถูกต้องต้องเริ่มจากกำไรทางบัญชี บวกกลับรายจ่ายต้องห้าม หักรายจ่ายพิเศษ แล้วค่อยคูณอัตราภาษี ไม่ใช่เอากำไรมาคูณตรง ๆ เจ้าของบริษัท SME ที่เข้าใจเรื่องนี้จะวางแผนการเงินได้ดีขึ้น และประหยัดภาษีได้อย่างถูกกฎหมาย

MoomooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก