ผู้สอบบัญชี vs นักบัญชี ต่างกันยังไง เจ้าของกิจการต้องรู้

"มีนักบัญชีอยู่แล้ว ทำไมต้องจ้างผู้ตรวจสอบบัญชีเพิ่มอีก?"

นี่คือคำถามที่เจ้าของกิจการหลายคนสงสัย โดยเฉพาะคนที่เพิ่งจดทะเบียนบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนแล้วมีคนบอกว่า "ต้องหาผู้สอบบัญชีด้วยนะ" แต่ไม่รู้ว่ามันคืออะไร ต่างจากนักบัญชีที่จ้างอยู่แล้วยังไง

มาดูกันเลยว่า

นักบัญชีทำอะไร?

นักบัญชีทำหน้าที่หลัก ๆ คือ:

• รวบรวมเอกสาร บันทึกรายการค้า
• ตรวจสอบความถูกต้องของเอกสาร
• จัดทำงบการเงินและรายงานให้เจ้าของ
• จัดทำแบบรายงานภาษีต่าง ๆ
• ทำบัญชีรายได้ รายจ่าย สรุปผลประกอบการ

พูดง่าย ๆ ก็คือ นักบัญชีคือคนที่ "สร้าง" งบการเงิน ไม่ว่าจะเป็นพนักงานประจำในบริษัทหรือสำนักงานบัญชีที่จ้างทำแทน

แต่ปัญหาคือ งบที่นักบัญชีทำมานั้น ยังไม่มีใครมาการันตีว่ามันถูกต้อง นั่นเลยเป็นที่มาของผู้สอบบัญชี

ผู้สอบบัญชีคือใคร?

ผู้สอบบัญชีคือผู้ที่มีหน้าที่ "ตรวจสอบ" งบการเงินที่นักบัญชีทำมา แล้วออกความเห็นว่างบการเงินนั้นถูกต้องหรือไม่

เขาจะหาหลักฐานเพื่อพิสูจน์ว่าตัวเลขในงบ ตรงกับความเป็นจริงของกิจการ และจัดทำรายงานเพื่อแสดงความเห็น

ถ้าเปรียบง่าย ๆ — นักบัญชีคือคนทำข้าว ผู้สอบบัญชีคือคนชิมว่าข้าวนั้นสุกแล้วหรือยัง ปลอดภัยกินได้หรือเปล่า

กิจการแบบไหนต้องมีผู้สอบบัญชี?

ตามกฎหมาย นิติบุคคลทุกประเภทต้องมี ได้แก่:

• ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด
• บริษัทจำกัด

ถ้าร้านค้าออนไลน์ทำในรูปบุคคลธรรมดา (ไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล) ไม่จำเป็นต้องมีผู้สอบบัญชี แต่ถ้าจดทะเบียนบริษัทหรือห้างแล้ว ต้องหาผู้สอบบัญชีทุกปี

ผู้สอบบัญชีมี 2 ประเภท

ประเภทที่ 1: ผู้สอบบัญชีภาษีอากร (TA)

• ได้รับการขึ้นทะเบียนจากกรมสรรพากร
• ตรวจสอบงบการเงินสำหรับห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลขนาดเล็ก
• เงื่อนไข: ทุนไม่เกิน 5 ล้านบาท สินทรัพย์รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท รายได้รวมไม่เกิน 30 ล้านบาท

ประเภทที่ 2: ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA)

• ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิชาชีพบัญชี
• ตรวจสอบงบการเงินสำหรับบริษัทจำกัดและห้างหุ้นส่วนทุกขนาด
• คุณสมบัติสูงกว่า TA เพราะต้องผ่านการสอบและฝึกงานเพิ่มเติม

ถ้ากิจการเป็นบริษัทจำกัด ต้องใช้ CPA เท่านั้น ใช้ TA ไม่ได้

ผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นได้ 4 แบบ

หลังตรวจสอบเสร็จ ผู้สอบบัญชีจะออกรายงานพร้อมความเห็น 1 ใน 4 แบบนี้:

1. ไม่มีเงื่อนไข — งบถูกต้อง ผ่านทุกอย่าง เจ้าของกิจการหายใจหายคอได้

2. มีเงื่อนไข — บางส่วนมีปัญหาหรือผู้สอบบัญชีไม่สามารถหาหลักฐานพิสูจน์ได้ครบ แต่ยังไม่ถึงขั้นงบผิดทั้งหมด

3. งบการเงินไม่ถูกต้อง — ข้อมูลในงบขัดต่อข้อเท็จจริงอย่างมีนัยสำคัญ ต้องแก้ไข

4. ไม่แสดงความเห็น — ผู้สอบบัญชีไม่สามารถหาหลักฐานได้เพียงพอ หรือมีข้อจำกัดสำคัญในการตรวจสอบ

ได้ความเห็นแบบที่ 1 คือดีที่สุด ถ้าได้แบบ 2, 3, 4 ต้องกลับไปดูว่าบัญชีมีปัญหาตรงไหน

ทำไมมีนักบัญชีแล้วยังต้องมีผู้สอบบัญชี?

เพราะสองบทบาทนี้ทำงานแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

นักบัญชีเป็น "ผู้สร้าง" ข้อมูล ผู้สอบบัญชีเป็น "ผู้ตรวจสอบ" ข้อมูล และเพื่อให้การตรวจสอบมีความน่าเชื่อถือ ผู้สอบบัญชีต้องเป็นคนอิสระที่ไม่ได้มีส่วนได้เสียกับกิจการ นั่นเลยเป็นเหตุผลว่าทำไมนักบัญชีถึงตรวจสอบงบตัวเองไม่ได้

แถมยัง ผู้สอบบัญชีมีประสบการณ์ตรวจสอบหลากหลายธุรกิจ เขาจะมองเห็นจุดอ่อนในระบบที่นักบัญชีภายในอาจมองไม่เห็น และยังให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์กับเจ้าของกิจการได้ด้วย

ประโยชน์ของการมีผู้สอบบัญชี

นอกจากเป็นข้อบังคับทางกฎหมายแล้ว การตรวจสอบบัญชียังให้ประโยชน์จริง ๆ ด้วย:

พบจุดบกพร่องของระบบ — ผู้สอบบัญชีจะชี้ให้เห็นว่าระบบการควบคุมภายในมีช่องโหว่ตรงไหน ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงทุจริตได้

สร้างความน่าเชื่อถือ — งบการเงินที่ผ่านการรับรองแล้ว ธนาคาร คู่ค้า และนักลงทุนจะเชื่อมากกว่างบที่ไม่ผ่านการตรวจ โดยเฉพาะถ้าต้องขอสินเชื่อ

วางแผนลดความเสี่ยง — ข้อสังเกตจากผู้สอบบัญชีช่วยให้เจ้าของกิจการมองเห็นความเสี่ยงที่อาจยังมองไม่เห็น

เลือกผู้สอบบัญชีดี ๆ ต้องดูอะไร?

• มีความรู้ในธุรกิจของกิจการ (ร้านค้าออนไลน์กับโรงงานต้องการผู้สอบที่เชี่ยวชาญต่างกัน)
• มีมาตรฐานการทำงาน มีกระดาษทำการเป็นหลักฐาน
• รับผิดชอบต่องานลูกค้า ส่งรายงานตรงเวลา
• ตรวจสอบสถานะใบอนุญาตว่ายังใช้ได้อยู่ ไม่ถูกพักหรือเพิกถอน

ตรวจสอบสถานะ CPA ได้ที่เว็บไซต์สภาวิชาชีพบัญชีฯ ซึ่งเปิดให้ค้นหาสาธารณะ

มีนักบัญชีทำบัญชีให้ + มีผู้สอบบัญชีตรวจรับรอง = ระบบบัญชีของกิจการแน่นพอที่จะเอาไปใช้วางแผนธุรกิจได้จริง ไม่ใช่แค่ส่งกรมสรรพากรให้ผ่านไปวัน ๆ

MoomooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก