ภาษีธุรกิจครอบครัว ต้องรู้อะไรบ้าง ทั้งสืบทอดและเริ่มใหม่

ธุรกิจครอบครัวเป็นรูปแบบธุรกิจที่พบมากที่สุดในไทย ตั้งแต่ร้านก๋วยเตี๋ยว ร้านของชำ ร้านเสื้อผ้า ไปจนถึงกิจการส่งออกขนาดกลาง

เมื่อต้องสานต่อหรือเริ่มต้นธุรกิจครอบครัว เรื่องภาษีมักเป็นสิ่งที่ถูกมองข้ามหรือทำตามแบบเดิมโดยไม่รู้ว่าถูกหรือผิด

บทความนี้ช่วยให้เข้าใจภาระภาษีของธุรกิจครอบครัวในแบบที่เข้าใจง่าย

ธุรกิจครอบครัวในไทยมีกี่รูปแบบ?

รูปแบบที่ 1: กิจการเจ้าของคนเดียว (ไม่จดนิติบุคคล)

• เจ้าของคนเดียวรับผิดชอบทั้งหมด
• รายได้รวมกับรายได้ส่วนตัว
• เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.90)

รูปแบบที่ 2: ห้างหุ้นส่วนสามัญที่ไม่ใช่นิติบุคคล

• สมาชิกครอบครัวร่วมกันทำธุรกิจ
• เสียภาษีในนามคณะบุคคล แบ่งกำไรมาเสียส่วนตัว

รูปแบบที่ 3: บริษัท/ห้างหุ้นส่วนจำกัด

• จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล
• เสียภาษีนิติบุคคลแยกจากภาษีส่วนตัว
• ชัดเจนกว่า แต่มีต้นทุนการดำเนินงานสูงกว่า

ภาษีที่ธุรกิจครอบครัวแบบเจ้าของคนเดียวต้องรู้

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (ภ.ง.ด.90)

รายได้จากธุรกิจจัดอยู่ใน เงินได้มาตรา 40(8) คือรายได้จากธุรกิจ การพาณิชย์ การเกษตร หรืออื่น ๆ

หักค่าใช้จ่ายได้ 2 แบบ:

• แบบเหมา — หัก 60% ของรายได้ (ง่ายกว่า แต่อาจไม่คุ้มถ้าต้นทุนสูง)
• แบบตามจริง — หักตามค่าใช้จ่ายจริงที่มีเอกสารรองรับ

ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)

• ถ้ารายได้เกิน 1.8 ล้านบาท/ปี ต้องจด VAT
• ยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน ภายในวันที่ 23

เมื่อสมาชิกหลายคนในครอบครัวทำงานด้วยกัน

กรณีที่ทำกันเป็นครอบครัว แต่ยังไม่จดนิติบุคคล กฎหมายภาษีมองว่าเป็น "คณะบุคคล" ซึ่งมีหน้าที่เสียภาษีแยกต่างหากจากส่วนตัว

วิธีปฏิบัติที่ถูกต้อง:

1. ยื่นขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีสำหรับคณะบุคคล (แบบ ล.ป.10.2)
2. ยื่นภาษีในนามคณะบุคคล
3. แบ่งกำไรให้สมาชิกตามสัดส่วน แล้วแต่ละคนนำไปยื่นรวมกับรายได้ส่วนตัว

จดบริษัทดีกว่าไหม?

ข้อดีของการจดนิติบุคคล:

• อัตราภาษีนิติบุคคล SME ต่ำกว่าอัตราก้าวหน้าบุคคลธรรมดา (ในกรณีกำไรสูง)
• แยกทรัพย์สินส่วนตัวกับธุรกิจชัดเจน
• น่าเชื่อถือมากขึ้นในสายตาคู่ค้า
• ขยายกิจการและระดมทุนได้ง่ายกว่า

ข้อเสียของการจดนิติบุคคล:

• มีภาระการทำบัญชีและตรวจสอบบัญชีประจำปี
• ต้นทุนการดำเนินงานสูงกว่า
• กระบวนการยุ่งยากกว่า

เมื่อไหร่ควรจดบริษัท:

• รายได้เกิน 3-5 ล้านบาท/ปี
• มีพนักงานหลายคน
• ต้องการขยายธุรกิจอย่างจริงจัง
• ต้องการแยกสินทรัพย์ส่วนตัวและธุรกิจ

ค่าใช้จ่ายในธุรกิจครอบครัวที่หักภาษีได้

สำหรับกิจการที่ไม่ได้จดนิติบุคคล เมื่อเลือกหักแบบตามจริง สิ่งที่หักได้ เช่น:

• ค่าสินค้าและวัตถุดิบที่ซื้อมาขาย
• ค่าเช่าร้านหรือโกดัง
• ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าอินเทอร์เน็ต (ส่วนที่ใช้เพื่อกิจการ)
• ค่าโฆษณาและการตลาด
• ค่าขนส่ง
• ค่าจ้างพนักงาน (ที่ไม่ใช่สมาชิกครอบครัว)

สำคัญ: ค่าจ้างสมาชิกครอบครัวต้องระวัง กรมสรรพากรอาจตรวจสอบว่าสมเหตุสมผลหรือไม่

ภาษีมรดกและการโอนกิจการ

เมื่อสืบทอดธุรกิจ มีเรื่องภาษีที่ต้องรู้:

ภาษีมรดก

• กรณีได้รับมรดกจากบิดามารดา: ได้รับยกเว้นหากมูลค่าไม่เกิน 100 ล้านบาท

ภาษีเงินได้จากการโอน

• ถ้าขายหุ้นบริษัทครอบครัว กำไรจากการขายหุ้นอาจต้องเสียภาษี
• ต้องศึกษาตามประเภทของสินทรัพย์ที่โอน

คำแนะนำสำหรับรุ่นใหม่ที่สานต่อธุรกิจ

1. ทำความเข้าใจโครงสร้างธุรกิจปัจจุบัน — จดทะเบียนแบบไหน เสียภาษียังไง
2. ดูสถานะภาษีที่ค้างอยู่ — มีภาษีค้างชำระหรือเปล่า
3. ปรับปรุงระบบบัญชี — จากกระดาษสู่ดิจิทัล
4. ปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษี — โดยเฉพาะถ้าต้องการเปลี่ยนโครงสร้าง
5. วางแผนภาษีล่วงหน้า — ไม่ใช่แค่ยื่นตามกำหนด แต่วางแผนเพื่อประหยัดภาษีอย่างถูกกฎหมาย

ธุรกิจครอบครัวรุ่นใหม่ที่เริ่มใช้ระบบบัญชีดิจิทัลจะได้เปรียบในเรื่องการจัดการข้อมูลและการยื่นภาษีที่ถูกต้อง MooMoo Next ออกแบบมาสำหรับธุรกิจ SME และร้านค้าออนไลน์ ช่วยให้การเปลี่ยนผ่านจากระบบเก่าสู่ดิจิทัลทำได้ง่ายขึ้น

MoomooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก