งบทดลองคืออะไร อ่านค่าและตรวจสอบอย่างไร

ก่อนที่นักบัญชีจะทำงบการเงินประจำปีหรือประจำเดือน มีขั้นตอนหนึ่งที่ขาดไม่ได้คือการตรวจสอบ "งบทดลอง" สิ่งนี้คืออะไร และทำไมเจ้าของธุรกิจควรรู้จักด้วย?

งบทดลองคืออะไร

งบทดลอง (Trial Balance) คือรายการสรุปยอดคงเหลือของทุกบัญชีในระบบบัญชี ณ วันที่กำหนด โดยแสดงทั้งด้านเดบิต (Debit) และด้านเครดิต (Credit) และตรวจสอบว่าทั้งสองด้านรวมกันแล้ว "สมดุล" กัน (เดบิต = เครดิต)

นักบัญชีใช้งบทดลองเป็น "จุดตรวจ" ก่อนทำงบการเงินจริง เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีข้อผิดพลาดในการบันทึกบัญชี

โครงสร้างของงบทดลอง

งบทดลองมักมีรูปแบบตารางง่าย ๆ

ชื่อบัญชี | รหัสบัญชี | เดบิต | เครดิต

เงินสด | 1010 | 50,000 | -

ลูกหนี้การค้า | 1110 | 120,000 | -

สินค้าคงเหลือ | 1200 | 80,000 | -

เจ้าหนี้การค้า | 2110 | - | 60,000

ทุน | 3100 | - | 150,000

รายได้จากการขาย | 4100 | - | 300,000

ต้นทุนสินค้าขาย | 5100 | 200,000 | -

ค่าใช้จ่ายต่าง ๆ | 6xxx | 60,000 | -

รวม | 510,000 | 510,000

ถ้าเดบิตรวมเท่ากับเครดิตรวม แสดงว่าไม่มีข้อผิดพลาดในการบันทึกตัวเลข (แต่ไม่ได้แปลว่าไม่มีข้อผิดพลาดในแง่อื่น)

บัญชีไหนอยู่ด้านเดบิต บัญชีไหนอยู่ด้านเครดิต

บัญชีที่มียอดปกติด้านเดบิต

• สินทรัพย์ (Asset) — เงินสด ลูกหนี้ สินค้า รถยนต์ อาคาร
• ค่าใช้จ่าย (Expense) — ค่าเช่า ค่าแรง ค่าน้ำไฟ

บัญชีที่มียอดปกติด้านเครดิต

• หนี้สิน (Liability) — เจ้าหนี้ เงินกู้ ภาษีค้างจ่าย
• ส่วนของเจ้าของ (Equity) — ทุน กำไรสะสม
• รายได้ (Revenue) — รายได้จากการขาย รายได้อื่น

งบทดลองบอกอะไรเราบ้าง

ตรวจสอบความสมดุลของการบันทึกบัญชี ถ้าเดบิต ≠ เครดิต แสดงว่ามีการบันทึกผิดพลาดที่ต้องค้นหาและแก้ไข

ดูภาพรวมของฐานะการเงิน เห็นว่ามีเงินสดเท่าไร มีหนี้เท่าไร มีสินค้าเหลือเท่าไร ก่อนที่นักบัญชีจะรวมเป็นงบแสดงฐานะการเงิน

ตรวจสอบความสมเหตุสมผล เจ้าของธุรกิจที่อ่านงบทดลองเป็น จะสังเกตเห็นได้ว่ายอดบัญชีไหนดูผิดปกติหรือเปล่า เช่น ยอดเงินสดติดลบ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าอาจมีข้อผิดพลาด

ข้อผิดพลาดที่งบทดลองตรวจไม่พบ

งบทดลองตรวจสอบได้แค่ว่า "เดบิต = เครดิต" แต่ไม่สามารถตรวจพบข้อผิดพลาดเหล่านี้ได้

• บันทึกผิดบัญชี เช่น ลงบัญชีค่าเช่าเป็นค่าซ่อมแซม แต่ทั้งสองยอดเท่ากัน งบทดลองก็ยังสมดุล
• บันทึกตัวเลขผิด เช่น ควรบันทึก 15,000 แต่บันทึก 51,000 สลับเลข
• ลืมบันทึกรายการทั้งสองด้านพร้อมกัน ถ้าไม่บันทึกเลย ก็ไม่กระทบยอดรวม

ความถี่ที่ควรดูงบทดลอง

สำหรับธุรกิจ SME แนะนำให้ดูงบทดลองอย่างน้อยเดือนละครั้ง เพื่อตรวจสอบว่ายอดบัญชีต่าง ๆ สมเหตุสมผลหรือไม่ ก่อนที่จะมีข้อผิดพลาดสะสมไปนาน

ถ้าธุรกิจมีรายการมาก ควรดูทุกสัปดาห์หรือทุกสองสัปดาห์

เจ้าของธุรกิจควรรู้จักงบทดลองไหม

รับรองเลยว่าถ้าเจ้าของธุรกิจอ่านงบทดลองเป็น จะช่วยสื่อสารกับนักบัญชีได้ดีขึ้นมาก และสามารถตรวจสอบข้อมูลเบื้องต้นได้ด้วยตัวเอง ไม่ต้องรอให้นักบัญชีสรุปให้ทุกครั้ง

ไม่จำเป็นต้องเข้าใจเรื่องเดบิต-เครดิตทุกรายการ แค่รู้ว่า "งบทดลองคืออะไร" และ "ยอดบัญชีหลัก ๆ ควรเป็นเท่าไร" ก็เพียงพอแล้ว

MoomooNext โปรแกรมบัญชี ทดลองใช้ฟรี คลิก